Author Archives: malti

Irfina fil-kitba tal-Malti

Posted on by

Ix-xahar id-dieħel (Frar 2015), id-Dipartiment tal-Malti fl-Università ta’ Malta u l-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti se jiftħu l-għaxar kors universitarju fil-qari tal-provi bil-Malti. Għal sena oħra, dan il-kors se jkun offrut kemm f’Malta kif ukoll f’Għawdex.

Il-kors hu twil sena u l-lezzjonijiet tiegħu jsiru darbtejn fil-ġimgħa:

F’Malta: l-Università (l-Imsida), nhar ta’ Tnejn u nhar ta’ Ħamis, mill-5.30pm sat-8.30pm.

F’Għawdex: l-Università (ix-Xewkija), nhar ta’ Ġimgħa mill-5pm sad-9pm u nhar ta’ Sibt mit-8.00am sa 12.00pm. Il-kors jerġa’ jiftaħ f’Għawdex jekk jintlaħaq in-numru minimu ta’ applikanti eliġibbli. Għalhekk inħeġġu ħafna lill-għalliema u lill-uffiċjali li jaħdmu fl-amministrazzjoni tal-iskejjel f’Għawdex biex jaħtfu din l-opportunità li jaġġornaw ruħhom fil-kitba bil-Malti, f’Għawdex stess, u japplikaw.

Il-kors, minbarra li jħarrġek u jgħinek tirrevedi l-grammatika u l-ortografija tal-Malti biex tirfina l-kitba tiegħek bil-Malti, jagħtik ukoll iċ-ċans li tiddiskuti u tifhem aħjar ir-regoli tal-kitba tal-Malti. Għal dan il-għan jinkludi kemm lezzjonijiet prattiċi ta’ korrezzjoni, kif ukoll sessjonijiet fuq il-kitba u t-tiswija tal-Malti bil-kompjuter.

Huwa kors imfittex ħafna minn dawk li jużaw il-Malti f’xogħolhom u fil-pubblikazzjonijiet, bħalma huma l-ħaddiema tal-kunsilli lokali u tal-parroċċi, l-impjegati taċ-Ċivil u tas-settur Privat, l-għalliema tal-Malti u mhux, dawk li jaħdmu fl-istamperiji, ix-xandara u l-ġurnalisti (gazzetti, internet u televixin), it-tradutturi, u kull min jixtieq jikteb il-Malti bla żbalji.

L-applikazzjonijiet fetħu diġà u jibqgħu jintlaqgħu sal-Ġimgħa, 16 ta’ Jannar 2015. Il-formola tal-applikazzjoni timtela u tintbagħat b’mod elettroniku mis-sit tal-Università: www.um.edu.mt/apply.

Għal tagħrif ieħor fuq il-kors u fuq kif tapplika, idħol f’dan is-sit. Tista’ tara wkoll il-ktejjeb tal-kors u tikteb direttament lill-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti.

Dan it-tagħrif tqassam ukoll f’din iċ-ċirkulari.

Tnedija ta’ ‘cartoons’ bil-Malti

Posted on by

Nhar it-Tlieta, 6 ta’ Jannar 2015, il-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti flimkien mal-Uffiċċju tal-President ta’ Malta u l-għaqda volontarja Write Deal Association se jniedu żewġ cartoons sbieħ bil-Malti: Is-Sbejħa Rieqda u Il-Ħwejjeġ Ġodda tal-Imperatur.

Dawn imbagħad se jkunu jistgħu jintużaw b’xejn fl-iskejjel primarji tal-Istat, tal-Knisja u Indipendenti biex jitgawdew mit-tfal u jitgħallmu mill-messaġġ tagħhom. Se jkunu aċċessibbli wkoll mill-istazzjon tagħna tal-YouTube ‘ilsien pajjiżi’.

It-tnedija se ssir fil-Palazz tal-Verdala, ir-Rabat, u tibda fl-10 ta’ filgħodu. Għaldaqstant, nistiednu lill-kapijiet tal-iskejjel biex jinfurmaw lill-ġenituri ħalli jattendu għal din it-tnedija ma’ wliedhom. Minħabba li l-postijiet huma limitati, importanti li dawk il-ġenituri interessati jibagħtu ittra elettronika f’dan l-indirizz biex jibbukkjaw il-post/ijiet tagħhom. Fil-messaġġ importanti li jindikaw kemm se jkunu nies, bit-tfal inklużi. Qed jintlaqgħu l-ewwel 150 li jirreġistraw posthom. Id-dħul huwa b’xejn.

Din l-attività qed issir bil-patroċinju tal-President ta’ Malta, l-E.T. Marie Louise Coleiro Preca.

Minn hawn tista’ tara ċ-ċirkulari ta’ din l-attività.

50 għalliem itemmu kors fl-ortografija

Posted on by

Fil-ġimgħat li għaddew ħamsin għalliem tal-Primarja minn skejjel differenti tal-Istat, tal-Knisja u Indipendenti temmew kors volontarju ta’ aġġornament fl-ortografija tal-Malti. Dawn issa se jkunu aktar sodi fl-użu tal-Malti fil-klassijiet li jgħallmu. Nifirħulhom minn qalbna.

Il-kors ġie organizzat mill-Uffiċjali Edukattivi tal-Malti fi ħdan id-Dipartiment tat-Tmexxija tal-Kurrikulu bi sħab mal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti.

Iċ-ċerimonja qasira tal-għoti taċ-ċertifikati saret fil-preżenza tal-għalliema tal-kors, is-Sur Karl Scicluna u s-Sur Chris Giordano, u matulha tkellmu s-Sur David Agius Muscat, l-Uffiċjal Edukattiv inkarigat mit-tagħlim tal-Malti fil-Primarja, is-Sur Gaetano Bugeja, id-Direttur tat-Tmexxija tal-Kurrikulu, u l-Prof. Ray Fabri, il-President tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti. Ħajr lis-Sur Thomas Pace, id-Direttur tal-Kunsill, għall-għajnuna tiegħu biex sar dan il-kors.

Fix-xhur li ġejjin se nkomplu norganizzaw aktar korsijiet bħal dawn għall-għalliema.

Il-kanzunetta tal-Milied 2014

Posted on by

Fl-istazzjon tal-YouTube tagħna ‘ilsien pajjiżi’ tellajna l-kanzunetta tal-Milied għal din is-sena, Frans tal-Posta, miktuba mill-awtur Trevor Żahra u mmużikata minn Sammy Galea. Għamilnielha f’għamla ta’ filmat bit-tpinġijiet ta’ Trevor Żahra stess, biex tkun tista’ titgawda b’mod sabiħ mit-tfal u l-kbar. Fil-filmat hemm ukoll iż-żigarella bil-kliem għaddej ħalli t-tfal tal-Primarja jkunu jistgħu jkantaw magħha.

Din il-kanzunetta ssibha fid-diska kompatta ‘Kewkba – Għanjiet tal-Milied’ maħruġa mill-Bank APS, bi sħab mal-Mro Dominic Galea, li ġentilment tana l-permess biex nużawha u nxerrduha mal-iskejjel tagħna.

Nittammaw li togħġobkom u nawgurawlkom il-Miled it-tajjeb!

Tista’ tara wkoll il-kanzunetta l-oħra tal-Milied.

Mistoqsija u Tweġiba 34

Posted on by

Minn Dr George Farrugia

Liema hi t-tajba:  widnitha jew widintha?

Nagħmlu tajjeb li nsegwu r-regoli uffiċjali tal-grammatika u nużaw “widnitha”.

Meta nom li jispiċċa b’konsonanti, segwita bil-vokali a, tiżdied miegħu t-T marbuta u suffiss li jibda b’vokali, dan in-nom iwaqqa’ l-aħħar vokali tiegħu. Jekk ma’ dan in-nom inżidu suffiss li jibda b’konsonanti, normalment din il-vokali ma taqax iżda x’aktarx tinbidel f’vokali oħra, kif jidher f’dawn l-eżempji.

 ħila  T  i  ħilati → ħilti
 ħila  T  na ħilitna
 sura  T   ek suratek → surtek
 sura  T  kom suritkom
 darsa  T  i  darsati → darsti
 darsa  T  kom darsitkom
 spalla  T  u  spallatu → spalltu
 spalla  T  na spallitna

Jekk in-nom ikun jispiċċa b’żewġ konsonanti, li l-aħħar waħda minnhom tkun likwida jew għ, segwita bil-vokali a, is-sitwazzjoni tinbidel xi ftit f’każ li miegħu tiżdied it-T marbuta u suffiss li jibda b’vokali. F’dan il-każ, meta n-nom iwaqqa’ l-aħħar vokali tiegħu, ħafna drabi jkollna nżidu vokali tal-leħen quddiem il-konsonanti likwida biex inkunu nistgħu nippronunzjaw il-kelma, eż.

 kamra  T  i   kamarati → kamarti
 sengħa  T  u   senegħatu → senegħtu
 widna  T  ek  widinatek → widintek

F’każ li s-suffiss ikun jibda bil-konsonanti, l-aħħar vokali tan-nom ma taqax, iżda tista’ tinbidel.

 kamra  T  na  kamritna
 sengħa  T  kom  sengħetkom 
 widna  T  kom  widnitkom

Imma dan x’tgħidilna l-grammatika u r-regoli uffiċjali tal-ortografija. Fil-verità l-istorja mhijiex daqshekk sempliċi, tant li mhux l-ewwel darba li xi ħadd jistaqsina, “Liema hi t-tajba: ‘widnitha’ jew ‘widintha’?” Jekk mhux ukoll naqbdu lilna nfusna, daqqa nippronunzjaw waħda u daqqa l-oħra.

Nistgħu ngħidu li l-kawża ta’ dawn il-varjanti hija l-h. Irridu niftakru li din l-h fl-antik kienet tinstema’, kellha l-ħoss partikolari tagħha, kif għad għandha fl-Għarbi llum. Iżda maż-żmien, din il-konsonanti tilfet il-ħoss partikolari li kellha u fil-Malti modern ħafna drabi ma tinstemax, pereżempju fi kliem bħal hena, dehra, wiċċha, hemeż, jhewden.

Minħabba f’hekk, meta l-pronom mehmuż ikun jibda bl-h jista’ jkun interpretat b’żewġ modi, jew bħala suffiss li jibda b’konsonanti (jekk nirraġunaw b’mod storiku) u għalhekk ‘widnitha’ bħal ‘widnitna’ u ‘widnitkom’, jew inkella bħala suffiss li jibda b’ħoss vokaliku (jekk nirraġunaw b’mod sinkroniku) u għalhekk ‘widintha’ bħal ‘widinti’ u ‘widintek’.

Hawn ta’ min isemmi wkoll fattur ieħor – it-tendenza dejjem tiżdied fil-Malti modern li nippriżervaw il-konsistenza taz-zokk. U dan iwassal biex inisibuha eħfef nippronunzjaw: widinti, widintek, widintu, widintha, widintna, widintkom, widinthom, bħalma bosta jippronunzjaw, kamarti, kamartek, kamartu, kamartha, kamartna, kamartkom, kamarthom.

Madanakollu, minkejja li dan huwa aċċettat fuq livell fonetiku, sal-lum il-grammatika u l-ortografija uffiċjali għadhom jaċċettaw biss il-forma storika. Dan ma jfissirx li xi darba l-forom ‘widintha’ u ‘widinthom’ ma jistgħux ikunu aċċettati wkoll, imma sakemm jasal dak il-waqt nagħmlu tajjeb jekk nosservaw ir-regoli uffiċjali.