Minn Dr George Farrugia
Liema hi t-tajba: widnitha jew widintha?
Nagħmlu tajjeb li nsegwu r-regoli uffiċjali tal-grammatika u nużaw “widnitha”.
Meta nom li jispiċċa b’konsonanti, segwita bil-vokali a, tiżdied miegħu t-T marbuta u suffiss li jibda b’vokali, dan in-nom iwaqqa’ l-aħħar vokali tiegħu. Jekk ma’ dan in-nom inżidu suffiss li jibda b’konsonanti, normalment din il-vokali ma taqax iżda x’aktarx tinbidel f’vokali oħra, kif jidher f’dawn l-eżempji.
| ħila |
T |
i |
ħilati → ħilti |
| ħila |
T |
na |
ħilitna |
| sura |
T |
ek |
suratek → surtek |
| sura |
T |
kom |
suritkom |
| darsa |
T |
i |
darsati → darsti |
| darsa |
T |
kom |
darsitkom |
| spalla |
T |
u |
spallatu → spalltu |
| spalla |
T |
na |
spallitna |
Jekk in-nom ikun jispiċċa b’żewġ konsonanti, li l-aħħar waħda minnhom tkun likwida jew għ, segwita bil-vokali a, is-sitwazzjoni tinbidel xi ftit f’każ li miegħu tiżdied it-T marbuta u suffiss li jibda b’vokali. F’dan il-każ, meta n-nom iwaqqa’ l-aħħar vokali tiegħu, ħafna drabi jkollna nżidu vokali tal-leħen quddiem il-konsonanti likwida biex inkunu nistgħu nippronunzjaw il-kelma, eż.
| kamra |
T |
i |
kamarati → kamarti |
| sengħa |
T |
u |
senegħatu → senegħtu |
| widna |
T |
ek |
widinatek → widintek |
F’każ li s-suffiss ikun jibda bil-konsonanti, l-aħħar vokali tan-nom ma taqax, iżda tista’ tinbidel.
| kamra |
T |
na |
kamritna |
| sengħa |
T |
kom |
sengħetkom
|
| widna |
T |
kom |
widnitkom |
Imma dan x’tgħidilna l-grammatika u r-regoli uffiċjali tal-ortografija. Fil-verità l-istorja mhijiex daqshekk sempliċi, tant li mhux l-ewwel darba li xi ħadd jistaqsina, “Liema hi t-tajba: ‘widnitha’ jew ‘widintha’?” Jekk mhux ukoll naqbdu lilna nfusna, daqqa nippronunzjaw waħda u daqqa l-oħra.
Nistgħu ngħidu li l-kawża ta’ dawn il-varjanti hija l-h. Irridu niftakru li din l-h fl-antik kienet tinstema’, kellha l-ħoss partikolari tagħha, kif għad għandha fl-Għarbi llum. Iżda maż-żmien, din il-konsonanti tilfet il-ħoss partikolari li kellha u fil-Malti modern ħafna drabi ma tinstemax, pereżempju fi kliem bħal hena, dehra, wiċċha, hemeż, jhewden.
Minħabba f’hekk, meta l-pronom mehmuż ikun jibda bl-h jista’ jkun interpretat b’żewġ modi, jew bħala suffiss li jibda b’konsonanti (jekk nirraġunaw b’mod storiku) u għalhekk ‘widnitha’ bħal ‘widnitna’ u ‘widnitkom’, jew inkella bħala suffiss li jibda b’ħoss vokaliku (jekk nirraġunaw b’mod sinkroniku) u għalhekk ‘widintha’ bħal ‘widinti’ u ‘widintek’.
Hawn ta’ min isemmi wkoll fattur ieħor – it-tendenza dejjem tiżdied fil-Malti modern li nippriżervaw il-konsistenza taz-zokk. U dan iwassal biex inisibuha eħfef nippronunzjaw: widinti, widintek, widintu, widintha, widintna, widintkom, widinthom, bħalma bosta jippronunzjaw, kamarti, kamartek, kamartu, kamartha, kamartna, kamartkom, kamarthom.
Madanakollu, minkejja li dan huwa aċċettat fuq livell fonetiku, sal-lum il-grammatika u l-ortografija uffiċjali għadhom jaċċettaw biss il-forma storika. Dan ma jfissirx li xi darba l-forom ‘widintha’ u ‘widinthom’ ma jistgħux ikunu aċċettati wkoll, imma sakemm jasal dak il-waqt nagħmlu tajjeb jekk nosservaw ir-regoli uffiċjali.
Il-Milied reġa’ wasal u bħalissa fl-iskejjel tagħna nibdew inħabblu moħħna kif se narmaw il-kurituri u l-klassijiet. Infakkrukom biex tużaw messaġġi bil-Malti, bħal Il-Milied it-Tajjeb, Xewqat Sbieħ, Is-Sena t-Tajba, u oħrajn.