Serata ta’ mużika u qari bil-Malti b’risq id-Dar tal-Providenza
nhar il-Ħadd, 4 ta’ Novembru, mill-5.00pm sat-8.00pm
l-Istitut Kattoliku, il-Furjana.
Il-Jum Ewropew tal-Lingwi
Is-26 ta’ Settembru hu l-jum iddedikat lill-ilsna Ewropej. L-Ewropa għandha tabilħaqq teżor lingwistiku: 23 lingwa uffiċjali u iktar minn 60 komunità lokali li jitkellmu lingwa reġjonali jew minoritajra. Ma’ dawn hemm ukoll mijiet ta’ lingwi oħra mitkellma miċ-ċittadini ta’ pajjiżi u kontinenti oħra.
L-Unjoni Ewropea u l-Kunsill tal-Ewropa nedew l-inizjattiva tas-Sena Ewropea tal-Lingwi fl-2001 biex jiġbdu l-attenzjoni ta’ din ir-rikkezza lingwistika ħalli l-popli Ewropej japprezzaw il-wirt lingwistiku tagħhom u jitgħallmu aktar lingwi ġodda. Minn dakinhar, kull sena fl-Unjoni Ewropea f’dan il-jum baqgħu jitfakkru l-ilsna Ewropej kollha.
Aqra aktar fuq dan il-Jum minn hawn.
Ara wkoll dawn:
Il-lingwi uffiċjali tal-Unjoni Ewropea
Il-Jum Ewropew tal-Lingwi
Mistoqsija u Tweġiba 27
Minn Olvin Vella
Kif għandna llissnu bieb, bard u messaġġ? Għandna llissnuhom kif niktbuhom?
Dawn it-tliet kelmiet illissnuhom biep, bart u messaċċ. Il-kitba Maltija, għalkemm imsejsa fuq il-fonetika, titbiegħed minnha wkoll. Altru niktbu u altru llissnu.
Meta l-konsonanti b, d, ġ, v, g, ż jaqgħu f’tarf il-kelma, illissnuhom p, t, ċ, f, k, s.
| Niktbu | Illissnu |
| trab | trap |
| ħadid | ħadit |
| taraġ | taraċ |
| ċriev | ċrief |
| spag | spak |
| pajjiż | pajjis |
Il-konsonanti b, d, ġ, v, g, ż huma mleħħnin (fil-kotba tal-Primarja jsejħulhom konsonanti qawwija).
Il-konsonanti p, t, ċ, f, k, s huma mniffsin (fil-kotba tal-Primarja jsejħulhom rotob).
Waħda mir-regoli fonoloġiċi tal-Malti Modern titlob li meta konsonanti mleħħna taqa’ f’tarf il-kelma, titniffes. Mela nikteb naqbeż imma llissen naqbes.
Ilsna oħra li għandhom din ir-regola huma l-Ġermaniż u l-Olandiż. L-Ingliż m’għandux din ir-regola u fit-tlissin jagħżel, ngħidu aħna, bejn bed u bet, leave u leaf.
Kurjuż għal aktar…
Innota li hawn fuq semmejt il-Malti Modern. Għax tajjeb li ngħidu li din ir-regola daħlet fis-seħħ madwar is-seklu 16. Qabel, il-Maltin kienu jlissnu bieb u bard, kif għadhom ilissnu l-Għarab sal-lum.
U kif nafu dan fuq il-Malti Qadim? B’xorti tajba, id-dokumenti tan-nutara tas-sekli 15-16 fihom eluf ta’ ismijiet ta’ għelieqi bil-Malti, li dak iż-żmien kien għadu jinkiteb kif jinħass. Fost l-ismijiet insibu chabel isayed (għalqa: Ħabel is-Sajjied, 1539), ginen il harib (Ġnien il-Għarib, 1498). Ħames mitt sena ilu l-Maltin kienu jitkellmu xorta oħra.
Mistoqsija u Tweġiba 26
Minn Olvin Vella
Meta nikteb titlu ta’ silta għat-taħriġ il-fehem, nikteb il-kliem kollu b’ittra kbira, minbarra l-artiklu u l-prepożizzjonijiet?
Ma teżistix regola fuq dan, iktar hi kwistjoni ta’ stil. Rajt kemm-il darba min jikteb il-kelmiet qosra b’ittra żgħira wkoll, bħal “Ħolma li Ħlomt”.
Forsi l-eħfef triq għal kulħadd tkun li niktbu l-ewwel ittra tas-sentenza b’ittra kbira u l-bqija kollox żgħir, bħal “Marika tixtieq trabbi annimal tad-dar”.
Hija għażla ħafifa u korretta.
Versi bil-Malti għas-snin bikrin
Stedina għal versi sbieħ bil-Malti għat-tfal iż-żgħar
Id-Dipartiment tal-Kurrikulu u t-Tagħlim Elettroniku tad-Direttorat għal Kwalità u Standards fl-Edukazzjoni u l-Kunsill Nazzjonali tal-Ilsien Malti qegħdin jaħdmu id f’id fuq proġett ġdid li għandu jwassal l-ilsien Malti bl-aktar mod pjaċevoli u informali għand l-istudenti fl-iżgħar etajiet.
Għalhekk waqqfu Kumitat flimkien u qed jistiednu lil kull min għandu poeżiji jew lirika ta’ kanzunetti jew għanjiet lesti bil-Malti għat-tfal sa ħames snin u jixtieq jipparteċipa, biex jissieħeb f’dan il-proġett ta’ ġid għall-futur ta’ lsienna. Il-Kumitat tal-Proġett tal-Mużika se jistħarreġ il-versi li jintbagħtulu, bil-ħsieb li dawk l-aktar addattati tinħadem mużika xierqa għalihom. Il-kanzunetti mbagħad jixxandru fil-YouTube u jinħarqu fuq diska kompatta li titqassam fil-klassijiet tal-kinder u tas-snin bikrin.
Il-versi jistgħu jkunu fuq temi ħfief u bażiċi li jidħlu fil-ħajja taż-żgħar u jintroduċuhom għall-ambjent naturali u l-ħajja soċjali ta’ madwarhom. Fost is-suġġetti nsemmu: l-istaġuni, l-ismijiet tax-xhur u l-jiem tal-ġimgħa, it-temp, il-ħwejjeġ, il-festi ta’ matul is-sena (bħall-Karnival, l-Għid u l-Milied) u tal-irħula, in-numri, l-ittri tal-alfabett u l-ħsejjes tagħhom, il-partijiet tal-ġisem u movimenti bihom, il-kuluri, il-forom u l-qisien, l-annimali, il-familja, il-ħaddiema u x-xogħlijiet, karattri veri jew mistħajla li jappellaw għat-tfal, il-ġugarelli, l-istrumenti mużikali, il-mezzi tat-trasport, il-logħob, u l-affarijiet mistħajla tal-ħolm.
Dawn it-temi qed jingħataw biss bħala indikazzjoni u mhux bħala limitazzjoni, għax il-Kumitat se jikkonsidra kull tema li tkun addattata għal dik l-età. Il-versi li jintbagħtu għandhom jirrispettaw dawn il-punti:
- Ikunu oriġinali.
- Ikunu pjaċevoli għat-tfal.
- Ikunu marbutin mad-dinja tat-tfal tal-lum.
- Iħarsu lejn l-affarijiet mill-għajnejn tat-tfal, u ma jkunux riflessjoni tal-kbar fuq il-ħajja tat-tfal.
- Ikollhom element ta’ immaġinazzjoni.
- Ikunu miktubin b’Malti tajjeb u mexxej għaż-żminijiet tal-lum.
- Ikollhom attitudni miftuħa lejn kulturi oħra u jħaddnu l-prinċipji tal-ugwaljanza soċjali.
Il-Kumitat tal-Proġett tal-Mużika mhux qed jintrabat li jmexxi ’l quddiem il-versi kollha li jirċievi, imma dawk biss li jkunu addattati u ta’ kwalità. Id-drittijiet tal-versi jibqgħu tal-awturi tagħhom u l-ismijiet tagħhom jibqgħu jidhru/jissemmew kull fejn ikunu stampati jew jinstemgħu.
Dan mhuwiex proġett bi skop ta’ qligħ imma ta’ tixrid b’xejn ta’ materjal tajjeb għall-edukazzjoni. Għalhekk ma jista’ jingħata l-ebda ħlas lill-kittieba tal-versi li jintgħażlu.
Il-versi għandhom jaslulna sal-21 ta’ Settembru 2012 (data estiża) u għandhom jintbagħtu f’dan l-indirizz. Il-versi li ma jitqisux addattati għal dal-proġett jintbagħtu lura lill-awturi tagħhom malli tittieħed id-deċiżjoni dwarhom, u l-Kumitat qed jassigura li ma jsir l-ebda użu minnhom.
Inħeġġuk tieħu sehem f’dan il-proġett biex l-ilsien sabiħ tagħna nibqgħu nisimgħuh jitkanta fl-iskejjel, fid-djar u fil-mezzi tal-komunikazzjoni tagħna.